چرائی حضور در هئیت

سجاد شریفی

کد خبر: ۵۸۲۷

تاریخ: ۲۷ آذر ۱۳۸۹ - ۱۵:۵۰

قال الصادق (علیه السلام ) یا داود : بلغ موالی عنی السلام و اقول رحم الله عبد اجتمع مع اخر فتذکرا امرنا فإنّ ثالثها ملک یستغفر لها .و ما اجتمع اثنان علی ذکرنا إلا باهی الله تعالی بها الملائکه و اذا اجتمعم فا شتغلوا بالذکر فان فی اجناکم و مذاکرتکم احباء نا و خیر الناس من بعد نا من ذاکر با مدنا و و مدنا و دعا الی ذکر نا                                         بحار الا نوار علامه مجلسی ج ا ص200

« آدمی آن گاه که بدون بصیرت و شناخت عمیق ، کاری انجام دهد ، همانند کسی است که در بی راهه سیر می کند ؛ هر قدر سریع تر رود از مقصد دورتر می شود » (من لا یحضر الفقیه ج 4 ص ،401ح 5864) با تطبیق این حدیث امام صادق (ع) به مو ضوع هئیت ، این نتیجه در خود تأمل پدیدار می شود : «آدمی آن گاه که بدون بصیرت و شناخت عمیق دربارۀ فلسفۀ عزاداری به هئیت پای می گذارد ، با هر قدم از امام حسین دورتر و  دورتر می شود »

گو بدو چندان که افزون می دوی                           از مراد دل جدتر می شوی (مولوی )

دربارۀ چرایی حضور در هیات، دیدگاه های متفاوت و گاه متضادی وجود دارد که یافتن کامل ترین و جامع ترین پاسخ ، گذشته از آنکه از پیدائی نتیجۀ پیش گفته « دوری از حضرت سید الشهدا » مانع می شود، می تواند به دعوای دیر ینه « تقدم ارزشی سخنرانی یا مداحی » در هیات پایان دهد و  مشخص سازد که کدام یک اصل است و دیگری فرع ؟

پایخ این سؤال مارا یاری خواهد کرد که اگر فر صتمان برای حضور کامل در مراسم هیات محدود بود ، بدانیم منبر را بر گزینیم یا سوگواری را ؟ برای روشن شدن مطلب به بیان و نقد این دیدگاه ها خواهیم پرداخت .

1-      بخشودگی گناهان

این گروه محافل اهل بیت (ع) را در مجالس برای پاک شدن از گناهان می دانند و اشک ها را بارانی بر شعله های جهنم . پایۀ فکری این دیدگاه ، بر این حدیث امام صادق (ع) استوار است که  : « هرکس از ما یاد کند یا نزد او از ما یاد کنند و به اندازۀ بال مگسی اشک بریزد ، خدا گناهانش را می آمرزد ، هر چند بیش از کف دریا باشد » با این نگرش می توان د ر طول سال گناه کرده و در یک دهه با اشک خود راهی میان بر به بهشت پیدا کرد . این عده در استدلال خود ، آگاهانه یا ناآگاهانه ، از آوردن شرط عقلی و بدیهی این پاداش خودداری می کنند تا مبادا بهشت رفتنشان منتفی شود . آری پاک شدن از گناهان ، کمترین پاداشی است که خدای حسین (ع) برای عزاداری ثبت خواهد کرد ، اما به این شرط که عزاداری با معرفت و شناخت نسبت به دلیل اصلی عزاداری انجام گرفته باشد . اگر عزادار فلسفۀ اصلی حضور در هیات را در یابد و به همان نیت نیز در مجلس شرکت کند ، قطعاً از چنین پاداشی بهره مند خواهد شد . از نگاه این گروه اصل در هیئت ها عزاداری است و سخنرانی مقدمه ای برای آن است

2-  تسلی حضرت زهرا ء (س)

بنابر این دیدگاه حضرت زهرا (ع) 1370سال است که برای شهادت فرزند خود به سوگ نشسته اند و بر شیعیان لازم است که حضور در مجالس عزای آن امام ، مرهمی  بر دل آن بانو باشند . در این نگاه نیز ، اصل در هیت ، عزاداری است

3- زنده نگه داشتن پیام عاشورا

در این نگرش ، وجودی هیات ها ، استمرا رسالت حضرت زینب (س) و زنده نگه داشتن درس ها و عبرت های عاشوراست ، درس هایی چون ظلم ستیزی ، عشق به ولایت ، اهمیت نماز و .... وعبرتهایی مانند چرایی به شهادت رساندن نوۀ یک پیامبر به دست پیروان همان پیامبر ! این نگاه گر چه بر خلاف دو نظر پیش ، بسیار دقیق تر است ، اما در اندک مواردی افرط ورزی ورو شنفکر نمایی گروهی از طرف داران این دیدگاه ، کار را به جایی رسانده است که گریستن برسید الشهدا ء (ع) ، تنها به منزلۀ چاشنی جلسات و یا یک پشتوانه عاطفی زنده نگه داشتن پیام های عاشورا مطرح شده است و آنچه اهمیت تام و تمام دارد ، شناخت و گستراندان آموزه های عاشورائی است . در این نگاه اصل در هیات سخنرانی است .

4- عشق ورزی با ساقی عشق

از نگاه عارفان در میان معصومان (ع) حضرت سیدالشهدا ء امامی است که پیش از دیگران ، سالکان کوی عشق را راهبری می کند . حسین (ع) است که خود مست از جام الست ، جامی در دست دارد تا جان تشنگان را قطره ای از ظهور به عشق الهی آتش زند، از این رو حضور در هیات باید به انگیزه توسل به ساقی عشق باشد تا آن امام همام ، ما را نیز فراتر از زمان و مکان به جمع یاران عاشورایی خویش ببرد . در این اظهار عشق به حضرت سید الشهدا ء(ع) نیز گرچه گناهان بخشوده  می شود ، هدف اصلی عشق ورزی است و نه چون معامله گران اشک فروختن و بهشت خریدن . در این خیل، کسی به انگیزه بهشت رفتن برای حسین (ع) نمی گرید که اینجا هرچه هست عشق است و بس . بدیهی است که اظهار عشق راستین تنها به زبان محدود نمی شود که عشق باید در جان گسترده شود و در عمل نیز جلوه یابد . انسان عزاداری که از عشق می گوید و جز به مشق ابلیس رفتار نمی کند ، خود را به سخره جان گرفته است. عارف بزرگوار ، حاج اسماعیل دولابی (ره ) در تأکید نگرش «عشق ورزی با ساقی عشق » می گوید : ماه محرم یکی از ماه های تکامل است  محبت و عزاداری امام حسین (ع) انسان را زود به مقصد می رساند . « کلناسفن النجاه ولکن سفینه الحسین اسرع : همۀ ماکشتی نجاتیم ، اما کشتی حسین (ع) انسان رازود به مقصد می رساند. » در میان این گروه نیز برخی راه افراط در پیش گرفته اند . انداختن زنجیر بر گردن، چهار دست و پا به سوی حرم امام (ع) روانه شدن و ... نمونه ای از کسانی است که جنون را جایگزین عشق کرده اند  . این گروه با انداختن زنجیری بر گردن وزنجیری بر اندیشه ، مکتب عشق را آلوده کرده اند . در این نگاه اصل در هئیت عزاداری است

5- این نگاه ، حد وسطی است میان دو دیدگاه  پیشین از این منظر ، هم زنده نگه داشتن پیام های عاشورا اصل است و هم عشق ورزی با امام عشق (ع) از این منظر هیچ کدام از « سخنرانی» و «مداحی » تقدم ارزشی ندارد و هر کدام یک رکن هیاتند . در هیات ،هم باید اندیشه منطقی شود و هم قلب نورانی و عاشق، که شناخت بدون محبت و بی همراهی ولی ، راهی به ودای عمل  نمی گشاید و در همان دایراۀ شناخت متوقف می ماند.

سخنران باید با ا

رایه مطالب معرفت افزا به شناخت هرچه پیشتر عزاداران نسبت به مفاهیم دینی و عاشورایی همت گمارد و اندیشۀ آنان را تکامل ببخشد و مداح نیز با تقویت پیوند عاطفی سوگ واران با امام (ع) ، قلب آنان را مالامال از عشق کند ، البته نباید از نظر دور داشت که اثر بخشی  این دو ، مستقل از یکدیگر نیست و این دو رکن هیات ، با یکدیگر در تعامل هستند . هر چه شناخت نسبت به امام (ع) بیشتر شود ، محبت بیشتر می شود و هرچه محبت بیشتر شود ، انگیزۀ آدمی برای شناخت فزونی می یابد

نویسنده: سجاد شریفی