روایت پارسایی و تلاش دوانی منتشر شد

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين اثر براي پاسداشت ياد مرحوم استاد علي دواني، همزمان با برگزاري نكوداشت آن مرحوم، چكيده‌اي از زندگي‌نامه را به همراه مجموعه‌اي از تصاوير وي در قالب كتاب و تصوير با عنوان «روايت پارسايي و تلاش» گردآوري و تنظيم كرده است.

کد خبر: ۳۶۱۹

تاریخ: ۱۲ دی ۱۳۸۸ - ۱۳:۲۹

حسین قديمی: چاپ اول کتاب «روايت پارسايي و تلاش» با گردآوري و نظارت محتوايي ايرج حجازي از سوی انتشارات سروش و مركز پژوهش‌هاي اسلامي صدا و سيماي قم منتشر و روانه بازار نشر شد.

جوشش و درخشش انديشه بشري در سايه تلاش، پشتكار، ايثار و اخلاص انديشمنداني سترگ به دست مي‌آيد كه كمر همت به كشف حقايق بسته‌اند و هميشه بوده‌اند بزرگ‌مردان از بند نام و نان رسته‌اي كه عاشقانه نقد عمر خويش را در مسير خطير واكاوي و تدوين سرگذشت انديشه‌ها صرف كرده‌اند؛ به اميد آن كه آيندگان از اين گنج بي‌پايان و گوهر زاينده بهره برند.

استاد علي دواني يكي از اين چهره‌هاي تابناك است كه نه تنها روايتگر ايمان، انديشه و سيره عملي بزرگان و فرزانگان بود؛ بلكه خود نيز از سلسله پرچم‌داران احياي دين و تعاليم متعالي الهي و پاسدار ارزش‌هاي تشيع علوي به شمار مي‌رفت. آثار اين آيت تلاش و اخلاص، امروز چون گنجينه‌اي ماندگار است كه براي ساحل‌نشينان درياي انديشه، الهام‌بخش و راه‌گشاست.

استاد محقق، علي دواني، به گواهي شناسنامه‌اش در پنجم مهرماه 1308 خورشيدي مطابق با 23 ربيع‌الثاني 1348 هجري قمري و 27 سپتامبر 1929 ميلادي در روستاي «دوان» در 10 كيلومتري شمال كازرون، ديده به جهان گشود، تا هفت سالگي در اين روستا زيست و پس از آن به آبادان رفت. در آنجا روح و جانش، تشنه فراگيري علوم ديني شد و اين عطش تا هفت سال با او بود تا اين‌ كه در 14 سالگي بر آن شد تا تشنگي خويش را فرو بنشاند. از اين‌رو رهسپار نجف اشرف شد و پنج سال و نيم در درياي دانش و معنويت نجف، به صيد گوهر دانش و تقوا پرداخت و آن‌گاه به وطن بازگشت. وي پس از ازدواج، در سال 1328 براي تكميل تحصيلات خويش، همسايه كريمه اهل‌بيت، حضرت معصومه(س) شد.

وي در نجف اشرف از محضر بزرگاني نظير شيخ محمدرضا طبرسي، شيخ علي‌آقا نجفي‌كاشاني، آقا‌شيخ كاظم تبريزي، آقا‌شيخ محمد‌ابراهيم بروجردي، شهيد محراب آيت‌الله سيداسدالله مدني، شيخ محمد‌آقا تهراني و در قم، از خرمن دانش آيات عظام مشكيني، نجغي مرعشي، سيد محمدباقر طباطبايي سلطاني، فاضل لنكراني، آقا سيدمحمد گلپايگاني، شهيد صدوقي، علامه طباطبايي، آيت‌الله‌العظمي بروجردي، و حضرت امام خميني(ره) بهره برد.

مرحوم استاد دواني به گواهي خودش، در نجف اشرف بيشتر تحت تاثير جاذبه اخلاقي شيخ علي‌آقا نجفي‌كاشاني، آقاشيخ كاظم تبريزي و شهيد آيت‌الله مدني و در قم، تحت تاثير جاذبه اخلاقي آيت‌الله سلطاني، مقام والا و متانت علامه طباطبايي، عظمت مرحوم آيت‌الله بروجردي و وقار و مهابت مرحوم امام خميني(ره) بود.

وي در كنار دانش‌اندوزي در قم، كارهاي ارزنده و ماندگار ديگري هم داشت كه از جمله آنها مي‌توان به اين موارد اشاره كرد:

1- تاسيس مجله علمي و ديني مكتب اسلام، با همكاري حضرات آيات مكارم شيرازي، سبحاني، امام موسي ‌صدر، موسوي اردبيلي، سيدمرتضي جزايري، مجدالدين محلاتي، واعظ‌زاده و نوري همداني.
2- برپايي جلساتي براي آگاه سازي جوانان از ماهيت فرقه بهائيت.
3- تاليف كتاب «شرح زندگاني استاد وحيد بهبهاني» كه مورد تشويق آيت‌الله بروجردي هم قرار گرفت.
4- ترجمه جلد 13 بحارالانوار در شرح احوال حضرت ولي‌عصر(عج) به دستور آيت‌الله بروجردي كه به نام «مهدي موعود» منتشر شد.

محقق دواني، دو شيوه تاليف و تبليغ را براي نشر معارف ديني برگزيد و در اين مسير هيچگاه فريفته عنوان‌ها، مقام‌ها و مظاهر مادي ديگر نشد. وي در سال 1350 از يك سو به دليل سر و صدا بر ضد دارالتبليغ و برخي غرض‌ورزي‌ها و از سوي ديگر، رفتن گروهي از ياران «مكتب اسلام» همچون امام موسي‌صدر از قم و نيز خستگي مفرط، ناگزير به هجرت از قم به تهران شد و رسالت خويش را به عنوان «وارث پيامبران» در تهران پي گرفت.

استاد محقق، علي دواني، سرانجام پس از عمري تلاش و جهاد علمي و به جا گذاشتن آثار ارزشمند فراوان در حوزه علم رجال، تراجم و تاريخ كه شايد گل سر سبد آنها، اثر ارزشمند «نهضت روحانيون ايران» باشد؛ در غدير 1427 هجري قمري برابر با 18 دي 1385 خورشيدي چشم از جهان فرو بست. بي ترديد اين عالم رباني، الگويي برجسته براي پژوهشگران و مبلغان ديني است.

بر اساس مطالب كتاب، اين نوشتار، ويژگي‌هاي پژوهشي و اخلاقي اين دانشمند وارسته را به شرح زير مرور مي‌كند:

1- ويژگي‌هاي پژوهشي

الف) شوق پژوهشگري: استاد دواني، از كوششي خستگي‌ناپذير و شوقي وصف‌ناشدني در زمينه پژوهش برخوردار بود. هركه با او برخوردي داشت، در همان نگاه نخست، اين شوق را در وجودش مي‌ديد. همين روحيه و اشتياق، او را به انجام دادن كارهاي ناهموار و دشوار مي‌كشاند، به‌گونه‌اي كه موانع و مشكلات را ناديده مي‌انگاشت. اين شوق و جنبش تا واپسين روزهاي زندگي وي در وجودش، آشكارا به چشم مي‌خورد.

ب) تخصص‌گرايي: برخي افراد در زمينه‌هاي گوناگون به تحقيق و پژوهش مي‌پردازند و درباره علوم گوناگون، رساله يا كتاب مي‌نويسند. بي‌شك، اين كار فايده و نتيجه خوبي براي ديگران ندارد. از اين‌رو، پژوهشگران به تخصص توجه ويژه‌اي دارند. علامه دواني از جمله پژوهشگران موفقي بود كه در عمل، به اين مساله توجه داشت و چشمه‌سار جوشان قلم و بيان خود را در مسير مشخصي هدايت و بهره‌هاي فراواني نصيب خود و جامعه كرد. علامه دواني با آنكه در زمينه ادبيات، فقه، اصول، منطق و فلسفه مهارت داشت؛ كار خود را در حيطه تاريخ و شرح حال‌نويسي متمركز ساخت و افزون بر تبليغ ديني و توجه به علوم اسلامي، به پژوهش ژرفاي تاريخ اسلام و شرح حال دانشمندان اسلامي پرداخت. از اين رهگذر، به يافته‌هاي مفيد فراواني دست يافت كه آثار ايشان شاهدي بر اين مدعاست.

ج) حافظه قوي: يكي از عوامل موفقيت در كار تحقيق و تبليغ، برخورداري از هوش سرشار و حافظه قوي است. اين ويژگي در كارهاي پژوهش تاريخي و رجالي، اهميت و نقش بيشتري دارد. علامه دواني از اين نعمت، بهره‌مند بود. وي از حافظه بالايي برخوردار بود و روز، ماه و سال بسياري از رويدادها و حوادث و نيز آيات، احاديث، اشعار و ضرب‌المثل‌هاي بسياري را به خاطر داشت.

د) خلاقيت و نوآوري: پژوهش، با خلاقيت نمود مي‌يابد و اين‌گونه است كه يك كار پژوهشي، توجه اهل فن را به خود جلب مي‌كند. كارهايي كه از اين ويژگي بي‌بهره‌اند، تحقيق نيست، بلكه تقليدند. در پژوهش‌هاي علامه دواني، نوآوري و خلاقيت‌هاي بسياري به چشم مي‌خورد. وي موضوع‌هاي جديد و كار نشده را براي پژوهش برمي‌گزيد و از كار در زمينه‌هاي تكراري پرهيز مي‌كرد. از جمله فعاليت‌هاي مهم و برجسته استاد دواني، تراجم و رجال بود و كوشش بسيار ايشان در پيشبرد اين دانش، پي‌آمدهايي تازه و روش تحقيقي جديد را در پي داشت.

ه) نقادي: ويژگي برجسته هر پژوهشگر موفق و منصفي، نقادي است. بي‌ترديد، اين ويژگي بايد با جرات و آزادي انديشي همراه باشد. استاد دواني، روحيه نقادي را با آزادگي و شجاعت آميخته و آن را در خدمت تعهد قرار داده بود. ايشان معتقد بود بسياري از روايت‌هاي تاريخي، مخدوش يا تحريف شده در زمان خلافت بني‌اميه و بني‌عباس، و به دست دشمنان اهل‌بيت(ع) جعل شده است.

و) موقعيت‌شناسي: درك نيازها و ضرورت‌هاي زمانه، از ويژگي‌هاي دانشمندان موقعيت‌شناس است. استاد دواني، مناسبت‌ها و موقعيت‌هاي ويژه تاريخي را به خوبي درك مي‌كرد و قلم و بيان خود را به اين منظور به كار مي‌گرفت. براي مثال، پس از رحلت آيت‌الله بروجردي، به سرعت شرح زندگي آن مرجع بزرگ را نگاشت يا پس از پايان ماجراي انجمن‌هاي ايالتي و ولايتي (آذر 1341) مجموع حوادث آن دو ماه حساس و بحراني را به همراه تاريخچه‌اي از نهضت‌هاي اسلامي گذشته به رهبري روحانيون منتشر كرد.

ز) تعهد و دين‌مداري: تحقيق هدفمند و جهت‌دار، فرآيند دانش را غنا و تكامل مي‌بخشد و براي فرد و اجتماع، سودمند است. آيت‌الله دواني در تحقيق و تبليغ خود، در پي كشف حقيقت‌هاي تاريخي اسلام، ترويج مكتب اهل‌بيت(ع) و به تصوير كشيدن رنج‌ها و تلاش‌هاي دين‌مداران و روحانيان بود. استاد دواني در اين راه به فرهنگ و آموزه‌هاي اهل‌بيت(ع) توجه بسياري داشت. حضور ايشان در گفتمان‌هاي مهدويت و انتظار و محافلي درباره امام زمان(عج)، اميرالمومنين امام علي(ع)، حضرت صديقه كبري(س) و فرزندان ايشان(ع)، همراه با عشق، علاقه و ارادت بود. وي براي تحقق اين هدف، پژوهش و عقلانيت را با عشق و ارادت قلبي همراه ساخته بود.

ح) امانت‌داري: يكي از ويژگي‌هاي برجسته پژوهشگران صادق و متعهد، امانت‌داري است. كساني كه حاصل تحقيق و مطالعه ديگران را به اسم پژوهش و به نام خود ثبت مي‌كنند، همواره رنجش اهل پژوهش را برمي‌انگيزند. آنان بدون هيچ كوشش و رنجي كتاب‌سازي مي‌كنند و اين‌گونه شهرت و نام مي‌جويند.

استاد دواني از پژوهشگران صادق و اميني بود كه به ثبت پژوهش‌ها و دستاوردهاي ديگران اهميت بسياري مي‌داد. ايشان هرگاه از نوشتار يا گفتار فردي استفاده مي‌كرد، نام فرد را در پانوشت مي‌آورد؛ حتي اگر اين قول‌ها از شاگردانش بود. وي از ديگران نيز چنين انتظاري داشت و بي‌توجهي آنان به اين امر برايش بسيار رنج‌آور و آزاردهنده بود. دقت و امانت‌داري آيت‌الله دواني به‌گونه‌اي بود كه حتي در كوچه و خيابان نيز مطلبي علمي از كسي مي‌شنيد، هنگام استفاده در سخنراني‌هايش، از گوينده آن ياد مي‌كرد.

ط) نثر روان: زبان پارسي ما در گفتار و نوشتار «فارسي دري» است كه پيشينه‌اي 1300 ساله دارد. پيش از آن، «پارسي پهلوي» (منسوب به پهله، يكي از اقوام اشكاني) و پيش‌تر از آن نيز زبان پارسي كهن در ايران رواج داشت.

زبان فاسي دري در مسير تكامل خود، مراحل گوناگوني را پيموده است. نويسندگان، سبك‌هاي گوناگوني در نگارش داشته‌اند، برخي پيچيده و برخي ديگر ساده و روان مي‌نگاشتند. در صد سال اخير، در مجامع علمي، بيشتر، نثر پيچيده رواج داشته و نويسندگان به‌ويژه دانشمندان ديني آثار خود را دشوار و پيچيده مي‌نوشتند، به‌گونه‌اي كه خواننده افزون بر فهم خود مطلب، بايد وقت بسياري را براي فهم جمله‌ها و عبارت‌ها صرف مي‌كرد.
در دوره معاصر، در حوزه‌هاي علميه، شيوه آسان‌نويسي به همت بزرگاني چون استاد شهيد مرتضي مطهري، مكارم شيرازي، جعفر سبحاني، شهيد بهشتي، علي دواني و ديگران، به وجود آمد كه اكنون نيز همچنان از اين شيوه پسنديده استفاده مي‌شود.

ي) نظم و پشتكار: نظم و پشتكار از جمله عواملي است كه موجب موفقيت انساني در زندگي فردي و اجتماعي مي‌شود. اين دو ويژگي به‌روشني در همه رفتارهاي عبادي و پژوهشي علامه دواني جلوه‌گر بود. ايشان همواره نمازش را در اول وقت مي‌خواند و پس از آن به قرائت قرآن مي‌پرداخت و سپس به مطالعه يا نگارش مشغول مي‌شد. وي در هر شرايطي و به طور منظم، به مطالعه و نگارش مي‌پرداخت و هنگام رفتن براي تبليغ، چمداني از كتاب و نوشته با خود مي‌برد و برخي كتاب‌ها و مقاله‌هايش را نيز در همين سفرها نوشته است.

2- ويژگي‌هاي اخلاقي

آنچه به قلم و بيان عالمان و دانشوران آراستگي و جذابيت مي‌دهد، ويژگي‌هاي اخلاقي آنان است. كردار پسنديده و سلوك فردي و اجتماعي بزرگان، موجب راه يافتن سخن و نوشته‌ آنان به دل هر مشتاقي است و آموزه‌هاي اسلامي و انساني را به سرعت گسترش مي‌دهد. از اين‌رو، اسلام بر همراهي علم و عمل تاكيد مي‌كند كه فقط با اخلاق و عمل، گفته‌ها و دانش‌ها مفهوم مي‌يابد. استاد دواني از دانشمنداني بود كه با عبادت و زهدورزي، فروتني و گشاده دستي، انضباط و ساده زيستي و عزت‌نفس و بلند‌نظري راه دانش را مي‌پيمود و به اطرافيان خود روشنايي مي‌بخشيد. در اين‌جا به برخي ويژگي‌هاي اخلاقي اين دانشمند فرزانه، اشاره مي‌كنيم: عشق به خانواده، همنشين مردم، دستگيري از نيازمندان، ساده ‌زيستي، سخاوت، عزت‌نفس، فروتني، نشاط و شادابي، خوش‌رويي و صداقت.

در انتهاي اين اثر، سيماي استاد دواني در آينه تصوير به چاپ رسيده است كه در بردارنده تصاوير استاد از سن 14 سالگي تا زمان فوت ايشان را شامل مي‌شود. همچنين در اين مجموعه، تصاوير رنگي استادان وي نيز درج شده است، بزرگاني نظير: آيت‌الله سيدحسين طباطبايي بروجردي، حضرت امام خميني(ره)، آيت‌الله سيد شهاب‌الدين مرعشي‌نجفي، علامه سيد محمدحسين طباطبايي، آيت‌الله محمدرضا طبسي و شهيد محراب آيت‌الله سيداسدالله مدني.

ديگر تصاوير اين مجموعه، بزرگاني ديده مي‌شوند كه با استاد دواني حشر و نشر داشتند كه از جمله آنها مي‌توان به علامه شهيد مرتضي مطهري، مرحوم استاد فلسفي، آيت‌الله مكارم شيرازي، آيت‌الله جعفر سبحاني، آيت آلله حسن‌زاده آملي، استاد معرفت، آيت‌الله شهيد دكتر مفتح، آيت‌الله جوادي‌آملي، اشاره كرد.

چاپ اول کتاب «روايت پارسايي و تلاش» در شمارگان 1000 نسخه، 72 صفحه و بهای 75000 ریال راهی بازار نشر شد.