هویت خانه های تاریخی کازرون

کد خبر: ۱۹۴۵۳

تاریخ: ۲۶ آذر ۱۳۹۹ - ۰۰:۳۰

هویت خانه های تاریخی شهر کازرون زیر تیغ دیدگاه وندالیسم شهری

«غنیمت فراموش شده ای در توسعه اقتصادی- اجتماعی»

در گذشته، نوع معماری و سبک شهرسازی ارتباطی ژرف با فرهنگ، باورها و اعتقادات مذهبی و غیر مذهبی ساکنین بومی آن منطقه داشته است و عناصر آن از عواملی همچون شرایط جغرافیایی و محیطی اعم از آب و هوای خاص هر منطقه متأثر بوده است. به بیان دیگر میتوان اذعان داشت که ساختار معماری هر بنا و بافت کالبدی شهر، دارای هویت فرهنگی و مکانی خاصی بوده است. بافت تاریخی شهر کازرون نیز از این مسأله مستثنی نیست. خانههای تاریخی شهر کازرون از غنی ترین عنصر فرهنگ مادی این شهر میباشند که نشانه تمدن نیاکان و گذشتگان ساکن در این منطقه میباشد. آثار باقی مانده از خانههای قدیمی و تاریخی شهر کازرون حکایت از معماری دارد که حاصل قرنها تجربه در زمینه بکار گیری و استفاده از مصالح بومی و قابل دسترس در منطقه و همچنین سازگاری نوع معماری با شرایط جوی و بیانگر هنر و فرهنگ ساکنین این منطقه است. از این رو احترام و تلاش جهت حفظ این سرمایه ارزشمند و میراث به جای مانده از پیشینیان از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ اما متاسفانه نه تنها در حفظ و نگهداری این آثار اقدامی صورت نگرفته، بلکه بعضاً تخریب میشوند. این مسائل در شرایطی صورت میگیرد که در شهرها و کشورهای دیگر برای حفظ آثار تاریخی تلاشهای فراوانی صورت میگیرد.

بر اساس قانون، یکی از اصلی‌ترین وظایف کمیسیون ماده ۵ شهرداری‌ها، صیانت از شهر، حفظ و ارتقا کیفیت شهر و حفظ هویت و اصالت شهر است. اما متاسفانه مدیران و کارشناسان مدیریت شهری به‌جای اینکه بافت تاریخی شهر کازرون را مبدأ توسعه شهری و رونق گردشگری شهری قرار دهند و در حفظ هویت و اصالت معماری بومی شهر کوشا باشند، دست به تخریب زده و با دیدگاهی وندالیسمی این بخش از بافت تاریخی را به عنوان بافت ناکارآمد و فرسوده دانسته و اقدام به تخریب و از بین بردن عناصری ارزشمند تاریخی شهر میکنند. مسأله زمانی بحرانی و حاد میشود که بدانیم در بین تخریبهای صورت گرفته عناصر ارزشمند و کم نظیری وجود دارد که متاسفانه تعداد اندک و کمتر از تعداد انگشتان یک دست از آنها باقی مانده است و حتی خیلی از همشهریان عزیز از وجود آنها بی اطلاع هستند؛ مانند بادگیر و ساباطهای شهر کازرون. بله درست متوجه شدید بادگیرهای شهر کازرون نه شهر یزد!!!!

یکی از عناصر معماری خانه های تاریخی شهر کازرون عنصر بادگیر بوده است که متاسفانه به مرور زمان به دلایل مختلف از بین رفتهاند و اکنون تنها تعداد اندکی (4 مورد) باقی مانده است که شاید در باور خیلی از شهروندان کازرون باور پذیر نباشد که شهرشان همچون شهر تاریخی یزد هنوز بادگیر دارد. بادگیرهای کازرون همچون گنجی نهفته در دل معماریهای غیر بومی، بی هویت و وارداتی غربی به حال خویش رها شدهاند در صورتی که میتوان علاوه بر زنده نگه داشتن سبک و الگوی معماری تاریخی کازرون، بخشی از جاذبه گردشگری شهر عزیزمان باشند. بنابراین جهت ثبت و حفاظت از این عنصر تاریخی همتی همه جانبه را میطلبد. اما باید گفت که متاسفانه شهرداری و حتی برخی ساکنین با دید بافت فرسوده و تخریبی به این عناصر ارزشمند نگاه میکند و به دنبال تخریب خانههای تاریخی و این نگین درخشنده هستند تا به جای آن آپارتمانهایی بی روح، بدون هویت، فرهنگ و تهی از شاخصهای کالبدی مسکن ایرانی و بومی را جایگزین کنند.

نمونهای از خانه تاریخی تخریب شده که تنها بادگیرهای آن باقی مانده

دومین عنصر ارزشمند بافت تاریخی شهر کازرون که میتوان از آن نام برد ساباط های تاریخی شهر هستند که در گوشه گوشه های از شهر چون مرواریدی در درون صدف در کنار خانههای تاریخی خود دل هر رهگذری را به شوق تماشا وا میدارد. سازهای سرشار از ذوق و هنر معماری و نشانی از دانش و مهارت معماران هنرمند ایرانی که علاوه بر رمز و راز و فلسفه پنهانی وجودی خود، یادآور خاطرات رفع خستگی و تازه کردن نفس رهگذران و ملاقاتهای عاشقانه در پیچ و خم گذرهای محله دارند. ساباط های شهر کازرون (که متاسفانه تعداد اندکی از آنها باقی مانده است) عنصری است که به عنوان بخش جدا نشدنی و ارزشمند بافت تاریخی شهر کازرون و همچنین به عنوان یکی از پتانسیلهای جذب گردشگر شهری در بافت تاریخی باید مدنظر قرار گیرد.

در ارتباط با ساباطهای شهر کازرون این نکته را باید بیان کرد که متاسفانه بیشترین جفا در حق این عنصر با ارزش تاریخی شده است. دلیل آن نیز شاید بتوان گفت که علاوه بر تخریب گسترده و نابودی ساباطهای شهر، در گذشته پژوهش و کاوش خاصی در ارتباط با این برگ زرین از بافت تاریخی شهر کازرون صورت نگرفته و گمنام باقی مانده است و تنها پژوهشی که انجام گرفته در قالب شناسایی بافت تاریخی شهر کازرون توسط اداره میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان کازرون میباشد که مراحل پایانی خود را میگذراند.

ساباط محله مصلی و محله اولیاء

سخنی با مسئولین محترم شهر کازرون:

با توجه به این امر که بخش چشمگیری از تاریخ شهر در کالبد آن تجلی مییابد و نشانگر ارزشها، باورها، هنرها، توان فنی ارتقای روابط سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... نسل‌های گذشته است، که جملگی در واژه «فرهنگ» خلاصه میشود. بنابراین، ساختههای تاریخی شهر (بافت و ابنیه) که حامل ارزشهای فرهنگی- تاریخیاند، نیازمند حفاظت و حراستاند و به‌جای دیدگاه تخریب و نوسازی، باید برنامهریزی مناسبی با مشارکت ساکنین در جهت استفاده از پتانسیلهای این بافتها جهت جذب گردشگر و رونق اقتصادی و اجتماعی ساکنین صورت گیرد. چراکه فضاهای شهری بویژه، محدوده بافتهای تاریخی و قدیمی به علت وجود جاذبههای نوستالژیک، معماری، فرهنگی و بناهای ارزشمندی که نمادی از شرایط اقتصادی، اعتقادی و اجتماعی آن دوران میباشد از مقاصد مهم گردشگری به شمار میروند. باید به این مسئله توجه ویژه داشته باشند که امروزه، صنعت گردشگری جایگاه خاص در توسعه اقتصادی- اجتماعی کشورها دارد و نقش فعال و مؤثری را در ارتقای ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها به خصوص کشورهای در حال توسعه دارد تا جایی که اقتصاددانان آن را «صادرات نامرئی» نام نهاده‌اند. در این میان مکانهای تاریخی نیز، به دلیل نمایش هویت شهرها، از ارزش بسیار زیادی جهت جذب گردشگر برخوردارند. آشنایی با فرهنگهای گوناگون به ویژه فرهنگ گذشتگان و نمودهای کالبدی آن در قالب میراث فرهنگی، ابنیه و بافتهای تاریخی، انگیزهای اساسی در حوزه گردشگری به شمار میآید و این امر گردشگری را به صنعتی پررونق در حوزه ابنیه و با تاریخی بدل کرده است.

در پایان باید به این نکته اشاره کرد که شهر کازرون با برخورداری از بافت تاریخی منحصر به فرد، نیازمند طراحی، راهبردهای مناسب و توجه ویژه از سوی مسئولین، مدیران و برنامهریزان جهت بهرهگیری از این پتانسیل در حوزه جذب گردشگر و حفظ بافت ارزشمند تاریخی شهر است.

نویسنده: مصطفی آریان کیا