جنگ های شاپور اول با رومیان

کد خبر: ۱۶۶۲۷

تاریخ: ۲۷ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۴:۲۲

با اسارت گرفتن والریانوس به دستور شاپور اول، شهر تاریخی بیشاپور توسط سربازان و اسرای رومی به صورت امروزی رونق یافت. قدمت شهر بیشاپور بسیار پیشتر از دوران ساسانی ثبت شده است. یافته های اواخر دوران  پارینه سنگی غار شکارچی و غار چشمه ساسان گواهی بر حضور انسان های نخستین در این منطقه بوده است . کشف آثاری از دوران ایلامی و دوران اشکانیان نیز گواه دیگری بر تمدن پیش از ساسانی در بیشاپور است. در تحقیقات دکتر سرفراز از ترانشه هایی صحبت به میان آمده با دیوار هایی مربوط به قبل از دوران ساسانی که از زیر برج و باروی  ساسانی می گذرد. که البته به دلایلی،  تحقیقات در مورد آن متوقف  شده است. همچنین ستون های یادبود با متون دو زبانه نگاشته شده بر آن که حاکی از رونق بیشاپور قبل از ساسانیان است.

شاپور اول بعد از کناره گیری پدرش اردشیر بابکان از قدرت، با تاج پدر تاجگذاری می کند و جنگ های خود را برای کوتاه کردن دست اهریمنان از بوم ایران، یکی پس از دیگری به سرانجام می رساند.

امپراتوری روم به عنوان یک تهدید بارها بر سر راه ایرانیان سنگ اندازی می کرد و گاه و بیگاه دست اندازی هایی به ایران می نمود.

شاهپور اول ساسانی

نخستین جنگ شاپور اول با رومیان در سال ۲۴۴ میلادی به وقوع پیوست. در حوالی شهر زیته، فیلیپ عرب حاکم آن منطقه که تحت نفوذ روم بود، بر گوردین شورید و او را کشت و خود امپراتور روم شد و به ایران پیشنهاد صلح داد. طبق معاهده ای، ارمنستان و قسمتی از بین النهرین در تصرف ایران باقی ماند.

والریانوس امپراطور روم

جنگ دوم شاپور در سال ۲۶۰ میلادی اتفاق افتاد. در این جنگ والریانوس امپراتور روم در حوالی شهر ادس در حین فرار دستگیر شد و به همراه وی، هفتاد هزار لژیونر رومی به اسارت در آمدند. شاپور که روم را شکست خورده دید،  سیریادیس را که از بزرگان انطاکیه بود به امپراتوری روم گمارد.

نقش برجسته پیروزی والرین بر دشمنان خارجی - تنگ چوگان - شهرتاریخی بیشاپور

شاهپور اول سوار بر اسب در حالی که دست فلیپ عرب را به نشانه اسارت در دست گرفته و جنازه فلیب عرب در زیر پای اسب او قرار دارد و والریانوس امپراتور اسیر و شکست خورده روم در مقابل شاه ایران زانو زده است

والرین تا آخر عمر در ایران به اسارت می ماند و به دستور شاپور در کاخ والرین در بیشاپور سکنی می گزیند. شاپور از وی خواست تا سدی بر رودخانه شوشتر به کمک مهندسین رومی بسازد. وجه تسمیه بند قیصری نیز به همین مناسبت است. فردوسی پدر شعر پارسی نیز به زیبایی  از آن یاد می کند.

همی برد هر سو بزانوش* را

بدو داشتی در سخن گوش را

یکی بود پهن رود در شوشتر

که ماهی نکردی بر او برگذر

بزانوش را گفت کز هندسی

پلی سازی این را چنان چون سزی

تو از دانش فیلسوفان روم

به کار ار چندی در این مرز وبوم

چو این پل براید سوی خان خویش

برو تازیی باش مهمان خویش

ابا شادمانی و با ایمنی

زبد  دور و از دست اهریمنی

*فردوسی  از والرین به نام بزانوش یاد کرده است.

والرین به کمک  افرادش شهر بیشاپور را به سبک و سیاق معماری روم طراحی می کنند و کاخ خود را در کنار قصر شاپور اول بنا می کند .

قصر شاپور را به زیبایی با ایوان موزاییک و حیاط موزاییک منقوش به گل ها و پرندگان و تصاویر زنان و مردان که بر روی کاشی نقش بسته مزین می کنند. موزاییک های بی نظیر ایوان نمونه های منحصر به فردی در دنیاست که بعد از کشف سرنوشت غم انگیزشان رقم می خورد و آنچه که امروز از کشفیات گریشمن باقیست، نقاشی های تانیا گریشمن است و از آن کاشی کاریها تنها چند قاب کامل وجود دارد. گریشمن مدعی شد زمانیکه به افغانستان رفته به دلیل قحطی مردم به انبار اشیا که با دیوار پلمپ شده بود حمله بردند، همه چیز را حتی کرباسهایی که به ته کاشی ها چسبانده شده بود را برده بودند. الباقی هم میان موزه لوور پاریس و موزه ملی ایران قسمت شد.

نمونه ای از نقوش ایوان موزائیک

حیاط موزاییک نیز از این زیبایی بی بهره نبود. با نقاشی ها و موزاییک هایی از زنان برهنه مزین شده بودند که البته سرنوشت آن ها نیز اسفبار است. بخش از رنگ ها را آفتاب برد و بخشی ....

در تحقیقاتی که در سال 90 انجام گرفت نیز مجسمه یک زن برهنه کشف شد که آن هم در خزانه نگهداری می شود.

ستون های یادبود در میدانی که دو خیابان اصلی شهر همدیگر را قطع می کنند قرار دارد. این ستون ها با هزینه شخصی اپسای دبیر که معمار بیشاپور بود ساخته شده است.

وقتی شاپور به طور سر زده از بیشاپور دیدن کرد، آنچنان  به وجد آمد که هدایای بسیار زیادی به اپسای دبیر داد.

ستون جنوبی در اثر گذر ایام به شدت اسیب دیده و نوزده  قطعه  شده بود. البته در حال حاضر مرمت شده است. ستون شمالی خوشبختانه سالم مانده و کتیبه ارزشمندی که تاریخ شهر را در بر گرفته است بر آن به دو زبان اشکانی و ساسانی حجاری شده است.

وجود یک ماه و ستاره در بالای ستون سمت راست که بیشتر از عناصر اشکانی الهام گرفته، نشان از اعتداقات مردمان این سرزمین به ماورا بوده است. در دوران اسلامی این دوستون به عنوان ستون های خانه استحکام انرا سبب شده بود.

نشان ماه و ستاره بر ستون بنای یادبود بیشاپور

و اما در میانه دو ستون جای یک مجسمه از سنگ مرمر سیاه از شاپور اول خالی است. متاسفانه از سرنوشت آن خبری نیست. سنگ مرمر سیاه در چند مکان تاریخی ایران از جمله بیشاپور، تخت جمشید و پاسارگاد به صورت خاص استفاده شده است. تاریخ نویسان تا قرن 4 هجری از وجود مجسمه ای تحت عنوان غلام سیاه در کنار ستون های یادبود بیشاپور خبر داده اند و در حفاری های گریشمن نیز پای مجسمه ای کشف شد که بزرگتر از یک انسان عادی بود. البته خبری از پای مجسمه نیز در دسترس نیست.

دو پایه کوچک در کنار ستون های یادبود دیده می شود که گویا برای قرار دادن وسایل روشنایی کاربرد داشته است.

متن کتیبه بیشاپور

در فروردین ماه (در) سال 58 (از) آتش اردشیر (در) سال 40 (از) آتش شاپور از آتش های شاهی(در) سال 24 این تصویر (پیکره) بغ مزدا پرست خدایگان شاپور، شاهان شاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد، فرزند بغ مزدا پرست، خدایگان اردشیر شاهان شاه ایران که چهر ایزدان دارد. نواده خدایگان پاپک شاه (این) کار اَپسای دبیر از شهر حران از خاندان خویش ... و بدین روال زمانی بغ مزدا پرست، شاپور شاهان شاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد (بدینجا آمد) و زمانی که شاهان شاه این پیکره را دید (ایستاد) و به اپسای دبیر سیم و بندگان و کنیزان و باغ ها و دارایی بخشید.

یکی از بی نظیر ترین نقاط بیشاپور معبد آناهیتا یا الهه آب است. تیم حفار فرانسوی به صرف پیدا شدن یک آتشدان در حوالی بیشاپور، این معبد عظیم را آتشکده خواند که البته به همت تیم حفار ایرانی دکتر سرفراز و با کشف راه آبهای معبد، فرضیه گریشمن رنگ باخت و جای خود را به اسناد ایرانی داد. گریشمن بعد ها که به ایران سفر کرد از نزدیک نظریه تیم ایرانی را صحه گذاشت.

معبد آناهیتا

سنگ های بسیار عظیم که به صورت خشکه چین بر هم گذارده بود و با فلز استحکام داده بودند و راهروهایی که به سنگ میراب ختم می شد و حوضی با عمق کم برای نیایش آب، سرستون هایی با پیکره 16 گاو نر بر بلندای دیواره که با زیور آلات مزین شده بودند.

والریان برای خودش کاخی با سنگ های حجاری شده نیز ساخت که بخش اعظم آن به زیر جاده رفت  تا یکبار دیگر خیانت انگلیس در ایران نمود پیدا کند .

کاخ والرین

چشمه نعل اسبی شکل نیز در ابتدای بیشاپور در جریان جاده سازی نابود شد. هم اکنون سنگ های حجاری شده آن باقی مانده است.

نویسنده: اصغر فخاری