رساله دكتري ابوذر خسروي رئيس دانشگاه پيام نور خشت

بحرين و جزایر سه‌گانه در رقابت‌هاي ايران و انگليس

ماهيت رقابتهاي سياسي ايران و انگلستان در بحرين از 1861 تا 1971م. موضوع پایان‌نامه و رساله دکتری ابوذر خسروی ریس دانشگاه پیام نور خشت است که به بررسي تاريخي دوران مياني 1861 تا 1971م. می‌پردازد. دکتر خسروی در خصوص تحولات منطقه در دوران قاجار و پس از آن می‌گوید: ضعف حکومت قاجاريه و کاهش توجه دولت مرکزي ايران نسبت به مسائل خليج‌فارس، راه را براي تقويت حضور نظامي و سياسي انگلستان در سواحل جنوبي خليج‌فارس هموار نمود

کد خبر: ۱۲۰۶۹

تاریخ: ۱۰ شهريور ۱۳۹۳ - ۰۹:۳۶

به گزارش دريافتي كازرون نما، منطقه خاورمیانه همیشه به دلیل داشتن موقعیت سوق‌الجیشی خاص وقرار گرفتن در نقطه اتصال سه قاره جهان دارای اهمیت بالایی بوده و در چند دهه گذشته کشف و استخراج نفت بر اهمیت این منطقه افزوده است. بانگاهی گذرا به اخبار و رسانه‌های جهان می‌بینیم همواره حجم زیادی از اخبار به طور مستقیم و یا غیر مستقیم به تحولات این منطقه می‌پردازد و کشورهای غربی با کمک گرفتن از بوق‌های تبلیغاتی و ترفندهای سیاسی سعی می‌کنند هم‌چون گذشته تسلط خود را بر این منطقه حفظ کنند. آنچه در عراق، سوریه، یمن و برخی از کشورهای همسایه رخ می‌دهد ناخودآگاه انسان را به یاد سیاست مشهور "تفرقه بینداز و حکومت کن" می‌اندازد که این بار ظاهرا این تفرقه‌ها و تجزیه‌طلبی‌ها کاملا در جهت تامین منافع کدخدای خودخوانده دهکده جهانی طراحی شده است. سیاستی که ملت ما خاطره خوشی از آن ندارند و یادآور از دست دادن مناطقی از کشورمان است. تحولات این روزهای کشورهای همسایه و وجود برخی شباهت‌های این تحولات با آنچه در قرن گذشته، کشور ما با آن روبه‌رو بوده است ما را بر آن داشت در این زمینه گفتگویی با اساتید تاریخ داشته باشیم.

ماهيت رقابتهاي سياسي ايران و انگلستان در بحرين از 1861 تا 1971م. موضوع پایان‌نامه و رساله دکتری ابوذر خسروی ريیس دانشگاه پیام نور خشت است که به  بررسي تاريخي دوران مياني 1861 تا 1971م. می‌پردازد. دکتر خسروی در خصوص تحولات منطقه در دوران قاجار و پس از آن می‌گوید:  ضعف حکومت قاجاريه و کاهش توجه دولت مرکزي ايران نسبت به مسائل خليج‌فارس، راه را براي تقويت حضور نظامي و سياسي انگلستان در سواحل جنوبي خليج‌فارس هموار نمود و بحرين به واسطه قدرت دريايي انگلستان و ظهور قبايل جديد در مناطق جنوبي خليج‌فارس و جزيره بحرين، به تدريج در حوزه نفوذ انگلستان قرار گرفت و از سال 1861م. به بعد، دوره‌اي از منازعات و مذاکرات ميان ايران و انگلستان بر سر مالکيت اين جزيره براي اثبات مواضع خود بر ديگري به راه افتاد که زمينه‌ساز تداوم مساله بحرين در رقابت‌هاي ايران و بريتانيا و سپس وجود عوامل مختلف منطقه‌اي و بين‌المللي موجب استقلال بحرين شد.

وی افزود: اختلافات و محرک‌هاي دروني رقابت ايران و انگليس بر سر بحرين و نقش‌آفريني‌هاي امريکا بعد از جنگ جهاني دوم و از طرفي رشد جريانات سياسي و ملي‌گرا و تغيير در مناسبات بين‌المللي همراه با ضعف روز افزون انگلستان در تامين منافع سياسي و اقتصادي خود در شرق تنگه سوئز، نشان مي‌دهد؛ پس از خروج نيروهاي بريتانيا در 1968م.، انگليس تصميم گرفت با تقويت امارات خليج‌فارس و تا حدودي ايران، اين خلاء قدرت را پر کند. با تقويت ايران در منطقه و نزديک شدن بيشتر ايران و امريکا و بروز ضعف در هرم قدرت منطقه‌اي انگلستان و با توجه به بروز خطر کمونيسم و همچنين تمايل دولت‌هاي غربي و به ويژه امريكا، نسبت به عدم برهم زدن نظم در منطقه، همراه با پذيرش تامين امنيت منطقه از سوي ايران و عربستان طبق طرح نيکسون، و جلوگيري از هرگونه تنش در منطقه نفت‌خيز خليج‌فارس، امريکا ترجيح داد به منظور پر کردن اين خلاء، سياست دوستوني را اعمال کند. منتها ريشه‌هاي رقابت بين ايران و انگلستان بر سر بحرين و جزاير سه‌گانه همچنان تا سال 1971م. باقي ماند و نهايتا مساله بحرين تحت‌تأثير جو بين‌المللي و تلاش در جذب و تغيير نگرش اعراب نسبت به اهداف ايران در منطقه با ايفاي نقش ژاندارمي در خليج‌فارس و حذف كانونهاي بحران، به استقلال بحرين و استرداد جزاير سه‌گانه در سال 1971م. منتهي شد.

این عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور مساله جزیره ابوموسی را طرحی در جهت وحدت اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس در مقابله با ایران قلمداد کرد و افزود: هدف آن‌ها از این طرح زنده کردن بحث تقابل عرب و عجم بود تا از این طریق بتوانند دور هم جمع شوند و ایران را تحت فشار قرار دهند.

ریس دانشگاه پیام نور خشت نقش عموم مردم در زمینه‌ی حفظ مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانه و زنده نگه‌داشتن نام خلیج فارس را بسیار مهم دانست و تاکید کرد: با توجه به این که نام خلیج فارس در تمام کتاب‌هایی که حتی به زبان عربی نوشته شده - تا دهه 40 قرن بیستم – ذکر شده است ،  مردم باید با مطالعه دقیق کتاب‌ها و اسناد به این موضوعات آشنایی کامل داشته باشند و با مراجعه به سایت‌ها و وبلاگ‌های مختلف در این زمینه اجازه ندهند از نام مجعولی استفاده شود.

دکتر محمد امیر شیخ نوری استاد دانشگاه الزهرا(س) نیز با اشاره به نقش انگلیس در ایجاد کشورهای کوچک حاشیه خلیج فارس گفت: انگلیس این شیخ نشین‌ها را به وجود آورد تا پنجرهایی برای نفوذ به هندوستان  و هم چنین تامین کننده نفت صنایع خود باشد، و اگر بی کفایتی حکومت های گذشته نبودیم الان برخی از این شیخ نشین ها قسمتی از خاک کشور ما بودند.

اما در این میان دکتر علی بیگدلی استاد دانشگاه شهید بهشتی تهران معتقد است: اگر ما دنبال احیای تفکر تعلق بحرین به ایران باشیم مشکلات زیادی به همراه دارد چرا که این مساله مربوط به گذشته است و سودی ندارد.وی افزود: ما در گذشته هم آرزوهایی داشتیم که به همه آن ها نرسیدیم و در سال 1971 نیز در اثر فشار بریتانیا بر فضای سیاسی حاکم و تغییر و تحولاتی که رخ داد به این نتیجه رسیدند بحرین را از ایران جدا کنند.

دکتر بیگدلی با اشاره به قدرت نظامی انگلستان در آن زمان، اظهار داشت: انگلستان با قدرت نظامی، شاه را تحت فشار گذاشت و شاه مجبور به قبول استقلال بحرین شد وگرنه ایران به مشکل بزرگتری یعنی اشغال نظامی گرفتار می شد چون در سیاست اصلی است مبنی بر این که همیشه حق با قدرت است.

یکی دیگر از کارشناسان که در این زمینه صاحب نظر است دکتر علیرضاعلی‌صوفی دانشیار دانشگاه پیام نور است که می‌گوید: ما ایرانی‌ها همیشه انگلیسی‌ها را پشت صحنه همه ماجراها می‌دانیم و تاریخ هم همین را ثابت کرده است مثلا با تجزیه امپراتوری عثمانی کشورهای مصنوعی را به وجود آورد. که ما اکنون می‌بینیم این کشورها چه مشکلاتی دارند.

دکتر علی‌صوفی با اشاره به جمله یکی از سیاستمداران که گفته بود عراق از دیوانگی‌های چرچیل است اظهار داشت: از همان زمان که بدون در نظر گرفتن خیلی از مسایل به تجزیه عثمانی پرداختند بسیاری از کارشناسان، رواج فرقه‌گرایی، جنگ و اختلاف را پیش‌بینی می‌کردند و ما امروز شاهد همه این مشکلات در منطقه خاورمیانه هستیم.

نویسنده: سرويس خبر