انجمن هم اندیشان جوان با صدور بیانیه ای هشدار داد:

فضای طبیعی کوهستان های کازرون در آستانه ی بحران

تشکل غیردولتی هم اندیشان جوان به مناسبت روز جهانی کوهستان با صدور بیانیه ای به برشمردن مشکلات اساسی کوهستان های کازرون پرداخت و اعلام نمود این کوهستان ها به واسطه ی وجود مشکلاتی که غالباً ریشه در ناآگاهی عمومی نسبت به اصول حفاظت از فضاهای طبیعی دارند، در آستانه ی مرز بحران قرار گرفته اند.

کد خبر: ۱۱۹۲

تاریخ: ۱۸ آذر ۱۳۸۷ - ۰۹:۵۱

تشکل غیردولتی هماندیشان جوان به مناسبت روز جهانی کوهستان با صدور بیانیهای به برشمردن مشکلات اساسی کوهستانهای کازرون پرداخت و اعلام نمود این کوهستانها به واسطهی وجود مشکلاتی که غالباً ریشه در ناآگاهی عمومی نسبت به اصول حفاظت از فضاهای طبیعی دارند، در آستانهی مرز بحران قرار گرفتهاند.

در این بیانیه سه مشکل اساسی که امروز دامن کوهستانهای کازرون را گرفتهاند »گردشگری¬های غیرمسوولانه«، »احداث کنترل نشده جاده¬ها«و همچنین »کشاورزی و چرای کنترل نشده دام در محیطهای کوهستانی« اعلام شده و بر لزوم آغاز فعالیتهای آموزشی و طرح نظام جامع گردشگری تأکید شده است. همچنین در بیانیه این N.G.O ضمن تأکید بر نقش پراهمیت کوهها در ذخیره برف و تشکیل برفچالها و یخچالها که موجب ایجاد رودخانههای دائمی و تأمین آب چشمهها و دریاچهها می¬شوند، آمده است که عدم توجه به محیطهای کوهستانی و افزایش فعالیتهای مخربی که گرمایش زمین را موجب گردیده، باعث شده است مشکلات ناشی از خشکسالی تشدید شده و عواقب آن همچون خشکی دریاچهی پریشان و کم شدن جریانهای آبی، مشکلات عدیدهای را برای کل جامعه به وجود آورد و علاوه بر آن حیات گونههای گیاهی و جانوری را نیز با خطر مواجه ساخته است.

این بیانیه در پایان با ارائهی پیشنهاداتی برای حفظ مناسب محیطهای کوهستانی از تمامی گروههای مردمی و نهادهای ذیربط دولتی جهت تقویت فعالیتهای حفاظتی دعوت نموده است.

گفتنی است از سال 2003، روز 11سپتامبر به عنوان روز جهانی کوهستان اعلام شده و در این روز نهادهای دولتی و غیردولتی در سطح دنیا با اجرای طرحهایی سعی در افزایش توجه طبقات مختلف جامعه نسبت به اهمیت این فضاهای پرارزش طبیعی دارند.

متن کامل این بیانیه به شرح ذیل میباشد:

یانیه انجمن هماندیشان جوان به مناسبت روز جهانی کوهستان

«11سپتامبر 2008» / «20آذرماه 1387»

«...و زمین را گسترش دادیم و در آن کوههایی عظیم و استوار افکندیم و از هر نوع گیاه بهجتانگیز در آن رویاندیم».

ـ قرآن کریم

کوهستان به عنوان یکی از زیستگاههای مهم انسان و مهمترین پناهگاه تنوع زیستیِ گیاهی ـ جانوری از برجستهترین مولفههای زیستمحیطی محسوب شده که به واسطهی نقش اساسی تأمین کننده نیمی از آب شیرین در جهان، اهمیتی دو چندان نیز مییابد. توجه به این موهبتهای الهی در سرزمین ایران که نیمی از آن را کوهستان تشکیل داده و دارای بیش از 15هزار قله با ارتفاع بالای 3000متر است و بیش از 70درصد بارانهای کشور در این مناطق نازل می¬شوند، افزونتر از بسیاری کشورهای دیگر میباشد. به ویژه آنکه این دیار کهن چند سالی است با خشکسالی مواجه شده و به واسطه گرمایش زمین و ذخیره کمتر برف در کوهستان¬ و همچنین با کاهش برفچالها و یخچالها که در دل کوهها مأمن گزیدهاند تا حد بسیار زیادی از ذخایر آبی موجود نیز کاسته شده است و در بسیاری موارد رودخانههای دایمی را به روانآبهای فصلی بدل نموده.

در شهرستان کازرون نیز که از مناطق نیمهکوهستانی کشور به شمار میآید به واسطهی وجود آخرین ارتفاعات زیبای زاگرس، توجه به حفظ و نگهداری کوهها از اولویتی بالا برخوردار میباشد. خاصه آنکه کوههای کازرون همچنان که دارای گونههای خاص گیاهی و جانوری می¬باشند، در طول تاریخ میزبان بناها و یادمانهای تاریخی فراوانی نیز شدهاند که اکنون در کنار سایر چشماندازهای طبیعی، هر طبیعتگردی را مشتاق به دیدن آنها مینماید.

نخست خداوند را سپاس میگوییم برای آفرینش پرمهرش، که به واسطهی آن دیوارهای بلند سنگی را در شهرستانمان آفرید و حاصل آن ماندگاری بیشتر ابرهای رحمتش بر فراز شهرمان شد. دامنههای سرسبز بهاری کوههای اطرافمان را گیاهانی با خاصیت دارویی بخشید، برای التیام دردهایمان. کوهپایههایمان را پر نمود از انبوه درختان بلوط، کنار، بادام و انجیر وحشی. شیب رشته کوههای زاگرس را چنان آفرید تا بارشهای باران بر کوهمره نودان به سوی آبهای زیرزمینی شهرستانمان سرازیر شود. و همچنین این کوهستانهای زیبا راهی برای برفهای ذخیره شده بر ارتفاعات دشتارژن و کوهمره سرخی شدند تا دریاچه پریشانمان را سیراب کرده و منبعی غنی برای پرورش ماهی و میهمانی پرندگان مهاجر شود.

اما متأسفانه طی سالهای اخیر به واسطهی برخی فعالیتهای ناآگاهانه، چهرهی این زیباییها به گونهای کاملاً محسوس و قابل مشاهده به زردی گراییده و چنانچه تدبیری اندیشیده نشود، در آیندهای نه چندان دور از آن همه گیاهان دارویی، گونههای جانوری، چشماندازهای زیبا، انواع حشرات به ویژه پروانه¬ها، گونههای گیاهی و علیالخصوص مواد معدنی چیزی برجای نخواهد ماند.

در حال حاضر و در نگاهی کلی میتوان عوامل تخریب کوهستانهای کازرون را به صورت زیر معرفی نمود:

ـ احداث جادهها

در این خصوص ابتدا بایستی یادآور شد، انجمن هماندیشان جوان در کنار سایر شهروندان، بر حق بلامنازعهی مردم شریف شهرستان کازرون در رابطه با برخورداری از خطوط ارتباطی ایمن و مناسب تأکید مینماید اما مسلماً این مسئله دلیلی بر چشمپوشی از حفظ محیطزیست و پیشگیری از هرگونه ضربهای بر مراتع و به ویژه کوهستانها نخواهد بود. متأسفانه طی چند سال گذشته و با افزایش پروژههای راهسازی شاهدیم که بدون اندک توجهی به معیارها و استانداردهای زیست¬محیطی، ماشینآلات راهسازی به جان دشتها و نقاط بکر کوهستانی منطقهی سرسبز کازرون افتادهاند و با قطع درختان و انفجارهای مکرر در دل کوهها چیزی بجز فرسایش خاک و رانش زمین در این مناطق را از خود برجای نگذاشتهاند. بدیهیترین مشکلی که از گسترش این پدیدهی نامیمون دچار اکوسیستم منطقه شده، تخریب جنگلهای بلوط واقع در دشت برم و به خصوص پوششهای گیاهی بکر و نادر واقع در ارتفاعات دشتارژن و برخی دیگر از مناطق کوهستانی کازرون بوده است. عبور جاده به هر قیمتی از دل مناطق ویژه زیست¬محیطی، علاوه بر موارد فوقالذکر باعث ایجاد آلودگی هوا در نقاط جنگلی و کوهستانی و همچنین گسترش آلودگی صوتی در آن مناطق شده است.

تمامی این موارد در حالی گریبان مراتع، جنگلها و کوهستانهای کازرون را گرفته که تاکنون کوچکترین اقدام موثری در جهت گسترش فرهنگ حضور در طبیعت و استفاده از آن در میان اشخاص و گروههایی که از این جادهها استفاده میکنند انجام نشده است.

همچنین بایستی تأسف خود را در خصوص کشته شدن چندین قلاده از جانورانی همچون خرگوش که به واسطهی نبود محافظهای ویژه در شانهی راهها و همچنین فقدان زیرگذرهای ویژهی حیوانات در مناطق کوهستانی و بر اثر برخورد با وسایل نقلیه جان خود را از دست دادهاند اعلام داریم و خاطر نشان نماییم که بروز این قبیل حوادث زنگ خطر جدی را در خصوص انقراض نسل جانواران ویژهی این منطقه به صدا درآورده است. بدون شک چنانچه اقدام قاطعانه و ویژهای از سوی اداره راه و ترابری، سازمان حفاظت محیطزیست و منابع طبیعی و همچنین سایر نهادهای ذیربط در این خصوص صورت نگیرد در آیندهای نه چندان دور شاهد وقوع بحرانی غیرقابل جبران در خصوص حیات این جانوران خواهیم بود.

ـ گردشگریهای غیرمسوولانه

بدون شک معضلاتی که امروز دامن محیطزیست را گرفته بیش از آنکه اموری فنی باشند، موضوعی اجتماعی هستند که ریشه در فقدان آموزش و نبود برنامههایی هدفمند برای کنترل گردشگری در طبیعت دارند. دلیل این مدعا هم سیل زبالههای پلاستیکی و حتی شیشهای غیرقابل تجزیهای است که همزمان با گسترش بادکنکی اکوتوریسم، در دامان طبیعت و به ویژه کوهستانها توسط گردشگران رها شده است. آیا زمان آن فرا نرسیده که به تدوین اصولی کاربردی برای برخورد با طبیعت، ویژه سنین مختلف و طبقات گوناگون اجتماعی همت گماریم و آن را در اولویت سیاستهای متولیان گردشگری و مسوولان سازمان حفاظت محیطزیست و منابعطبیعی قرار دهیم؟ بدیهی است سفر به طبیعت بدون انجام برنامههای آموزشی مناسب، تنها تخریب بیشتر محیطزیست را منجر خواهد شد.

این در حالی است که علاوه بر نبود آموزش برای عموم، در حال حاضر حتی برای تورهای طبیعت نیز نظام جامع مدیریتی اعمال نمیشود و حتی استاندارد و معیاری برای بهرهوری و استفاده از اینگونه جاذبههای بیبدیل وجود ندارد.

ـ کشاورزی و چرای کنترل نشده دام در محیطهای کوهستانی

زیستبومهای کوهستانی، بسیار شکننده هستند و امروزه نه تنها در کازرون و ایران، بلکه در اکثر نقاط جهان دستخوش بهرهبرداریهای مفرط شده و در معرض فرسایش و تخریب شدید قرار گرفتهاند. علفزارهای کوهستانی که به دلیل غنی بودن خاک کوهها شخمزده و به زیر کشت گندم و جو برده می¬شوند، برای اولین بار محصول به نسبت خوبی را به بار می¬آورند، ولی در سالهای بعد و با تکرار کشت، به واسطهی تعدد دفعات کشت و علیالخصوص استفاده نامطلوب از سموم و مواد شیمیایی معمولاً از مرغوبیت خاک کاسته شده و میزان محصول کاهش میابد و در نتیجه اراضی به کلی رها میشوند. به این طریق پوشش گیاهی و خاک ارزشمندِ علفزارهای کوهستانی از میان برده میشود و در نتیجه خاکی که میتوانست رویش گیاهان دارویی و درختان نادر کوهی را تضمین نماید به بستری بیارزش و عاری از هرگونه پوشش گیاهی مفید تبدیل میشود.

از سوی دیگر متأسفانه شاهدیم در برخی از مناطق کازرون چرای دامهای اهلی باعث شده این نقاط، از علفزارهای کوهستانی به دیمزارهای کمبازده تبدیل شوند.

****

بنابراین چنانچه همچنان بر ارزش کوهستانها یقین داریم و نمیخواهیم بیش از این شاهد تخریب محیطهای کوهستانی و نتایج ناشی از آن همچون خشکی دریاچه پریشان و سایر دریاچهها و رودخانههای کشور باشیم، بایستی با حضوری علمی، دقیق و پیوسته در مسائل و مشکلات زیست¬محیطی، کمر بر پیشگیری از هرآنچه موجب تخریب و کاهش ارزش طبیعی کوهها و سایر مولفههای زیستمحیطی می¬شوند، ببندیم. در این راه توجه به مسائل زیر در کنار سایر راهکارها نیز میتواند گرهگشا باشد:

ـ حضور گسترده و چالشی و همچنین ارائهی واکنشهای مقتضی توسط اساتید دانشگاه، جوامع دانشگاهی و صاحبان فن در بحرانها و مسائل زیستمحیطی.

ـ تدوین و آغاز آموزشهای کاربردی رفتار در طبیعت، ویژه کلیهی گروههای سنی و طبقات مختلف جامعه توسط نهادهای دولتی و مردمنهاد.

ـ پیشگیری از شخمزدن زمینهای کوهستانی به قصد زراعت و همچنین ممناعت از چرای بیرویه دام در مراتع ملی و اراضی کوهستانی.

ـ اعمال استاندارهای زیستمحیطی در گسترش راههای شهرستان و به ویژه نظارت بر شیوهی رفتار استفاده کنندگان از محور جدید و کوهستانی کازرون ـ شیراز در برخورد با طبیعت بکر منطقه.