در كرسي ترويجي دانشگاه آزاد اراك صورت گرفت:

دکتر محمد عارف از «کشف نخستین اندیشه انیمیشن هزار و پانصد ساله‌ ایرانی در جهان » دفاع کرد

دکتر محمد عارف، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، در كرسي ترويجي خود از کشف اندیشه ی انيميشن هزار و پانصد ساله ايرانی در جهان دفاع کرد.

کد خبر: ۱۱۳۸۴

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۳۹۲ - ۰۹:۰۲

به گزارش پايگاه اطلاع‌رساني دبيرخانه هيات حمايت از كرسي‌هاي نظريه‌پردازي،نقد و مناظره؛ مهدی نظری، نماینده  اين دبیرخانه  ضمن اعلام مطلب فوق افزود: اجلاسيه ترويجي  «کشف انیمیشن هزار و پانصد ساله‌ ی ایرانی» با ارائه دكتر محمد عارف _عضو  هيات علمي دانشگاه  آزاد اراك  در اين دانشگاه برگزار شد. در این جلسه دکتر زارع که به عنوان مدیر اجلاسیه در جلسه حضور داشت، ضمن خیر مقدم به مهمانان و اساتید حاضر در جلسه به تشریح و چگونگی برگزاری اجلاسیه ترویجی بر اساس آیین نامه هیات حمایت از کرسی‌ها پرداخت و با درخواست از دکتر محمد عارف جهت ارائه بحث خود، فرصت را در اختیار ایشان گذاشت.

دکتر محمد عارف ضمن تشکر از اعضای جلسه با اشاره به پیشینه تحقیق ابراز داشت: پژوهش حاضر می‌کوشد به خوانشی ژرف و مبتني بر آنالیز نمایشی یکی از تابلوهای سنگی در تاق بستان کرمانشاه ایران، با عنوان شکار گراز که جزو سنگ نگاری‌های بر جای مانده از آخرین دوره‌ی امپراتوری ساسانیان در استان کرمانشاه ایران است بپردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد سنگ نگاره‌ی شکار گراز در طاق بستان کرمانشاه نخستین ایده‌ی انیمیشن (پویا نمایی) در جهان هنرهای نمایشی به شمار می‌آید. زیرا هنر ابداع انیمیشن در جهان به سال 1892 و در پاریس بر می‌گردد و پیش از این هیچ نشانی از تصویر متحرک و یا انیمیشن دیده یا شنیده نشده است. همانگونه که مستحضرید سنگ نگاره شکار گراز در قابی به طول 70/5 متر و عرض 13/4 متر حجاری شده است . در سمت چپ این قب ، 15 فیل در 5 ردیف عمودی نقش شده که بر روی هر کدام از این فیل ‌ها ، دو نفر سوار شده است . این فیل بانان در حال رم دادن گراز ها از مخفی گاه باطلاقی خود به درون نیزار ها می باشند . در قسمت بالای صحنه شکار ، قایق پارویی دیده می شود که در داخل آن پنج نفر در حال کف زدن می باشند . همچنین دو پارو زن در داخل این قایق وجود دارد . در مرکز صحنه ، شاه در داخل قایقی ایستاده که در اطراف او نوازندگان زن قرار دارند . شاه با تیر و کمان در حال تیراندازی به طرف دو گرازی است که به سوی او جهیده اند . در داخل این قایق ، چهار نفر قرار دارد . نفر اول و پنجم ، پاروزن هستند و نفر دوم خدمه شاه است که تیری در دست دارد . نفر چهارم نیز چنگ نوازی است که در حال نواختن چنگ می باشد . در اطراف این قایق ، پرندگان و ماهیان در میان گیاهان آبزی در حرکتند . در عقب قایق شاه ، قایق دیگری دیده می شود که چهار نوازنده زن ، در حال نواختن چنگ می باشند . در سمت راست قاب ، صحنه پایان شکار نشان داده شده است . در این صحنه شاه در داخل قایقی ایستاده و کمانی که زه آن باز می ‌باشد به نشانه خاتمه شکار در دست چپ گرفته است بر دور سر او نیز هاله ای قرار دارد . در عقب این قایق ، قایق دیگری وجود دارد که در داخل آن ، زنان نوازنده در حال نواختن چنگ می ‌باشند . در قسمت پائین صحنه پنج فیل سوار ، در حال جمع آوری گراز های شکار شده ، نقش شده اند . عمل جمع آوری گراز ها ، به وسیله خرطوم فیل صورت می گیرد و خدمه فیل ها با گرز هایی که در دست دارند ضربه آخر را بر گراز ها وارد می کنند . در داخل قاب ، در قسمت بالا ، گراز های شکار شده بر روی فیل ها نشان داده شده و در قسمت پائین ، گراز ها از روی فیل ها بر زمین گذاشته شده و خدمه ها در حال قطعه قطعه کردن آنها می باشند.

مطالعات ما بر روی این سنگ نگاره که با تقسیم بندی آن به 64 قطعه صورت گرفت منجر به کشف و آنالیز هفت حرکت انیمیشنی (نقاشی متحرک) گردید و موجب کمرنگ‌تر شدن فرضیه‌های مانند روایت گری شمایل نگاری و یا پرده خوانی گردید.

عضو هیات دانشگاه آزاد اسلامی اراک افزود این طرح با تکیه بر ایده‌پردازی، طراحی، نگارگری، ترسیم، حرکت و اجرای پویانمایی بر اساس اندازه، ابعاد، قطر و باورمندی طبیعت گرایانه و انسان شناسانه محیط زیست به ارائه ایده انیمیشن در استودیوهای انیمیشن ایران بدست آمده است. ابتدا تصور می‌شد که کل گراز‌های در حال فرار حداکثر پنج تا هفت گراز بوده است و هنرمند سنگ نگار ایرانی برای ترکیب بندی قاب سنگی بالغ بر پنجاه قلاده گراز را به تصویر کشیده است و همینطور در مورد افراد سوار بر قایق و چنگ نوازان و فیل ها، که تعداد محدودی هستند اما در نهایت تمرکز اصلی بر روی پنج فیل پایین سنگ نگاره گذاشته شد و به دنبال اثبات حرکت انیمیشن آن هستیم. در واقع حرکت یک فیل در قاموس پنج فیل طراحی شده است و سنگ نگار هنرمند ایرانی آن روایت پویا را با هفت گام و هفت عمل نمایشی به همراه ریتم و حرکت به انیمیشن یا پویا نمایی مبدل ساخته است.

خانم دکتر ژیلا مشهدی که به عنوان ناقد طرح در جلسه حضور داشت ضمن خسته نباشید به محقق محترم، موارد مد نظر خود را در قالب چند سئوال مطرح نمود اول: تکنیک جمع‌آوری داده ها بر اساس مصاحبه برای نظریه پردازی مناسب است یا خیر؟ دوم: چگونه از حرکت ریتمی فیل‌ها به رابطه بین انسان و بوم می‌رسید. سوم: به نظر می‌رسد بین اهداف، پرسش‌ها، فرضیه و موارد مطرح شده توسط حضرتعالی نقطه مشترک وجود ندارد چهارم: در مطالب ارائه شده جامعه آماری را تمام آیین نامه‌های نمایشی عنوان کرده‌اید و تاکید بر روی سنگ نبشته طاق بستان، و باید مشخص شود که واقعا روی همه موارد می خواهید کار کنید یا فقط بر روی سنگ نبشته.

جناب آقای دکتر سعید شاه‌حسینی به عنوان ناقد دوم نیز سئوالاتی را مطرح به شرح زیر مطرح نمود: رابطه بین اهداف و استنتاج چگونه تعریف می شود ؟ از انیمیشن به عنوان نقاشی متحرک تعریف شده است. روش نمونه گیری و مصاحبه روش هدفمندی است یا خیر؟ تفاوت ریتم و داستان سرایی در تحقیق پیشرو چگونه است؟.

دکتر محمد عارف در پاسخ به ناقدان اظهار داشت در ابتدا هدف برای خود ما نیز خیلی مشخص نبود و اینکه پرده‌خوانی، شمایل گردانی یا انیمشین است و اینکه یک قایق چنگ زنان یا یک قایق پادشاه و کلا سه فیل در سنگ نبشته مورد هدف بوده است ولی با تمرکز بر روی پنج فیل پایین، ایده انیمشین در ذهن ما قوت گرفت و اینکه در ذهن هنرمند سنگ نگار دوره ساسانی نیز همان ایده ی انیمیشن بوده و بر روی دیوار کار شده است و این به جز نقل داستان و حرکت و ریتم است. در عین حال من این گمانه را طرح می کنم و پیگیر آن هستم که: 1- بر خلاف نظر پروفسور گیرشمن و پروفسور کریستین سن و پروفسو شین جی فوکای که معتقدند هنرمند سنگ نگار این تابلو در دوره ی ساسانی هنرمندی رومی بوده ، من به 9 دلیل اساسی از منظر انسان شناسی زیستی و فرهنگی و باستانی معتقدم که ایرانی بوده است. 2- ایران را خاستگاه انیمیشن جهان می دانم با تکیه بر یافته ها از شهر سوخته زابل تا کرمانشاه. ضمنا تمام منابع و مستندات علمی من کتابخانه ای و اسنادی و مهمتر اینکه تماما خارجی است.  یکی از 9 دلیل من این است: اگر سنگ نگار این تابلو ایرانی یک هنرمند رومی بوده پس چرا در هیچ نقطه ای از روم باستان بویژه شهر تراژان ایتالیا که مملو از تابلوهای سنگی و روایت سازی جماسه های رومیان باستان است  این نوع طراحی دیده نمی شود.  دوم اینکه این نوع طراحی سیصد سال قبل از این بر بشقابهای ساسانی نمودار شده و سوم اینکه  گیرشمن ناقض استنادات خود سخن گفته است. و از همه مهمتر اینکه سنگ نگار این طرح ساسانی هنرمندی بوم شناس  بئده که جزیی گرایی انسان شناسی زیست شناختی را هم رعایت کرده است.

دکتر اکبر عالمی به عنوان اولین داور اجلاسیه ضمن تبریک به محقق و دانشگاه آزاد اسلامی اراک اظهار داشت این آغاز راه است زیرا کشورهای اروپایی و به ویژه آمریکا با یک چیز کوچک اسطوره درست می‌کند ولی ما اسطوره داریم و غافل هستیم و بحث کنونی و حرکت پنج فیل پایین تابلو یک کشف و نوآوری است. ضمن اینکه به نظر بنده یک نکته ظریف در این تابلو وجود دارد و به عنوان سوال مطرح می‌کنم که گراز نشانه چیست؟ سپس ادامه داد گراز نماد و نشانه تمام درد تاریخ ایران است یعنی نماد و نشانه دشمن، پلیدی و پلشتی است در واقع اگر پادشاه ساسانی تیر و کمانی می‌اندازد برای خونریزی نیست و ایرانیان اهل کشتار نیستند و مهاجم نبوده‌اند بلکه هشداری است به بیگانگان. ایشان مراجعه به کتاب تاریخچه انیمشین در ایران را نیز مورد توجه قرار داد و افزود ستون تراشان تمدن مایا‌ها و آزتک‌ها نیز در مطالب گنجانده شود و در کنار آن به سنگ نبشته طاق بستان اشاره شود در نهایت عنوان نظریه علمی و فرهنگی نخستین انیمیشن برای دوره سوم در تاریخ باستان ایران را پیشنهاد نمود.

دکتر علی شیخ مهدی داور دوم طرحنامه ضمن تبریک به محقق اظهار داشت بنده فقط روی کلمه نخستین تردید دارم و با اینکه پنج فیل پایین انیمیشن هست مشکلی ندارم و بهتر در انتخاب کلمات دقت شود همچنین تاکید می‌کنم کل تمرکز طرح بر روی حرکت و انیمیشن پنج فیل مندرج در پایین سنگ نبشته سوق داده شود و از پرداختن به بخش‌های دیگر تابلو صرف نظر شود زیرا همه ما با توجه به اطلاعات موجود از ایران باستان مطلع هستیم که پادشاهان هرگز برای شکار یک یا چند حیوان به شکار نمی‌رفتند و همچنین همراهان شاه قطعا بیشتر از چند نفر هستند ضمن اینکه کل صحنه موجود می‌تواند پرده روایتی باشد و بخشی از آن ارتقاء پیدا کرده باشد. شاید نمونه‌های بیشتری هم بتوان گردآوری کرد مانند سفال ساسانی که تایید کننده بحث محقق باشد ولی در کل تاکید بر این است که از ورود به موضوعاتی که اثبات آن سخت است پرهیز شده و صرفا به انیمیشن پنج فیل پرداخته شود.

دکتر اردشیر صالح‌پور یکی دیگر از اساتید حاضر در شورای داوری بود و اضهار داشت انسان میل زیادی به قصه‌گویی و قصه شنیدن دارد و انسان ایرانی میل به روایت دارد و فرهنگ و خصیصه مهم ایرانی است مثلا شاهنامه یک ژانر حماسی است و تعزیه روایت است و پرده خوانی که 72 مجلس را در یک فریم نشان می‌دهد و هنر ساسانی هم از گفتار و دیالوگ گرفته شده است بنابراین صحنه کنده‌کاری شده نقش نمایشی است که چالشی از روایات تاریخ را روایت می‌کند. نکته دیگر اینکه بین روم و ایران اشتراکات زیادی وجود دارد و نمونه‌های زیادی در خوزستان وجود دارد لذا تاثیر هنر روم نادیده گرفته نشود. از دیگر موارد مهم که محقق محترم باید به آن توجه کنند پیشینه انیمیشن و وجود اسناد با قدمت کهنتری از سنگ نبشته طاق بستان است که بیشتر آنها به دوره ایلام بر می‌گردد مانند جام کیدین هوتران که به جام زندگی شهرت دارد و در آن مراحل حمل یک گوسفند توسط یک آدم به تصویر کشیده شده است و یا تصویر سیلو کردن گندم و یا عکس نان پختن، در کل به نظر بنده ساسانی‌ها بسیار نزدیک است و ما ایده انیمشین را به منابع قدیمی‌تر که مثال زدم استناد کنیم و پیشنهاد می‌کنم محقق محترم کتاب تندیس‌گری و شمایل نگاری در ایران پیش از اسلام را مطالعه نمایند. اضافه می‌کنم که در سنگ نبشته یک فیل و یک گراز نیست بلکه گله گراز‌ها را رم می‌دهند تا شاه بتواند براحتی یکی یا چند تا را شکار کند.

دکتر فرزاد نوابخش به عنوان آخرین داور حاضر در اجلاسیه با اشاره به کمبود وقت مطالب خود را در چندین مورد خلاصه و جمع بندی و پیشنهاد نمود: چارچوب نظری به صورت جامع‌ و مفصل‌ و منطبق با استاندارد علمی باشد؛  موضوع نظریه‌پردازی است بنابراین انتظار می‌رود نظریه جدید مطرح و نظریه‌های رقیب تشریح شود؛ مشخص شود که دستاورد جدید چیست زیرا در مقاله اشاره شده است که کریستین‌ سن به این موضوع اشاره کرده است پس بحث جدید چیست؟ و به نظر بنده محقق می‌تواند به عناصر ایرانی مانند نیلوفر، تیر و کمان، شاه و .. تاکید نموده و ایرانی بودن تابلو را شاخص نمایدۀ فرضیه‌ها، چارچوب، نتیجه‌گیری و اثبات بحث مشخص و اصلاح شود.  در متن اشاره به شکار تابلوی شکار گوزن شده است لذا ارتباط بین شکار گراز و شکار گوزن توضیح داده شود.

دکتر عارف در پاسخ به سوالات و نکات مد نظر داوران با قبول حذف کلمه نخستین در عنوان طرحنامه و برخی ایرادات مطرح شده، افزود طرح به طور مرحله‌ای و قبل از توجه عمده بر روی پنج فیل زیرین تدوین شده است و اصلاح و تغییر طرحنامه و مقاله با تمرکز بر روی پنج فیل پایین امری ضروری است و نسبت به آن اقدام خواهد شد. ایشان با اشاره به آثار و وسایل منسوب به ایلام، آنها را روایت پردازی دانست ولی با رد نکردن احتمال وجود انیمیشن در آنها تاکید نمود که انیمیشن موجود در پنج فیل سنگ نگاره طاق بستان نظریه‌پردازی ایشان است.

در پایان، جلسه شور با حضور داوران، ناقدان، نماینده دبیرخانه هیات حمایت از کرسی‌ها و نماینده سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی برگزار و نتیجه بر این شد که طرح بر اساس نکات مد نظر ناقدان و داوران اصلاح و بازنویسی شده و جلسه دیگری برای تصمیم گیری نهایی برگزار شود.

شایان ذکر است در این جلسه آقایان دکتر اکبر عالمی، دکتر علی شیخ مهدی، دکتر اردشیر صالح‌پور و دکتر فرزاد نوابخش به عنوان شورای داوری و آقای دکتر سعید شاه حسینی و خانم دکتر ژیلا مشهدی به عنوان کمیته ناقدان، همچنين دکتر عباس ملک حسینی (رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک)، دکتر رامین زارع ( مدیر دفتر ارتباط با صنعت و جامعه دانشگاه)، جناب آقای عسگری (نماینده سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی) حضور داشتند.