برای بررسی این نکته که آیا واقعاً این آتش­سوزی تعمدی بوده یا خیر بایستی نگاهی کوتاه به داده­های موجود در این آتش­سوزی بیافکنیم. برای ورود به بحث، موضوع را به دو دسته کلی عمدی و غیرعمدی تقسیم نموده و متغییرهای هر یک را مرور می­کنیم.

حالت اول: عمدی

برای بررسی تعمدی بودن این آتش­سوزی بایستی بحث را در دو محور تقسیم کرده و به پیش برد. نخست آنکه آیا داده­های موجود می­توانند بیانگر حرکتی خاص برای سوزاندن نیزارها باشند و دوم آنکه در صورت تعمدی بودن چه هدفی را دنبال می­نماید؟ بنابراین در نگاه ابتدایی داده­های موجود را اندکی مرور می­کنیم:

چه کسانی به منطقه­ی آتش گرفته دسترسی دارند؟

آتش­سوزی دوم اردیبهشت در قسمت غربی دریاچه پریشان و در محوطه­ی بین پاسگاه محیط­زیست، روستای زوالی و شهرنجان تا روستای پل­آبگینه به وقوع پیوسته است. کسانی که با حاشیه­های دریاچه پریشان ارتباط دارند، خیلی خوب می­دانند منطقه­ای که در جریان این آتش­سوزی از بین رفته، صرفاً توسط بومیان محل قابل دسترسی بوده و عملاً توسط گردشگران و رهگذران دسترسی به آنجا وجود ندارد، چراکه جذابیت ویژه­ای به لحاظ اکوسیستمی در آن یافت نمی­شود. مگر آنکه گروهی علمی برای انجام تحقیقاتی خاص (به عنوان مثال شناسایی و یا سرشماری پرندگان و موجودات خاص آن ناحیه) به این قسمت دریاچه پریشان مراجعه نمایند.

چه کسانی در زمان شروع آتش­سوزی می­توانستند به منطقه دسترسی داشته باشند؟

نکته­ی قابل تأمل دیگر در این میان زمان شروع آتش­سوزی است. طبق گفته­های مأمورین آتش­نشانی و بنا بر اظهارات بومیان، زبانه­های آتش از سحرگاه امروز مشاهده شده و نخستین مراجعه­ی مأمورین به منطقه نیز در ساعات ابتدایی روز بوده است. بدون شک در منطقه­ای که دسترسی عمومی و فراگیری به آن وجود ندارد، افراد ناآشنا به محل نمی­توانند سحرگاه وارد محل شوند.

محل شروع آتش­سوزی

آنچه که در این میان بیش از همه جالب توجه است، محل شروع آتش­سوزی است. باز هم بنا بر اظهارات کارشناسانِ حاضر در محل و همچنین مشاهداتی که از ارتفاعات مشرف به منطقه صورت گرفته، آتش­سوزی از دل نیزارها شروع و به سمت حاشیه­ها پیش­روی داشته است.

بر این اساس اجازه دهید، یکبار دیگر صورت مسئله را مبتنی بر این سه فاکتور اصلی مرور کنیم:

آیا آتش­سوزی که سحرگاه امروز در دل نیزارهای حاشیه دریاچه پریشان که تنها بومیان منطقه به آن دسترسی داشته­اند، می­تواند عمدی باشد؟

بگذارید جواب این سوال را با اندکی تأخیر بدهیم. و این بار مرور کنیم که چنانچه آتش­سوزی تعمدی بوده باشد با چه هدفی صورت گرفته؟

الف) احداث جاده

ـ به دلیل حساسیت­های متعددی که چند وقت اخیر در خصوص احداث جاده در حاشیه دریاچه پریشان صورت گرفته، این مولفه نخستین نکته­ای است که به ذهن می­رسد. اما واقع امر آن است که محل سوخته شده هم از جاده­ی یاد شده فاصله دارد و هم اینکه احداث مسیری فرضی در آن ناحیه، نیاز خاصی را برطرف نمی­کند. بنابراین آتش­سوزی با هدف ساخت جاده بسیار بعید به نظر می­رسد. (گرچه چنانچه در آینده مشخص شد که کارشناسان!!! مسیری را در این قسمت مطالعه کرده­اند، مسئله شکل دیگری را به خود می­گیرد).  

ب) اقدامی اعتراضی

ب) اعتراض نسبت به پیشگیری از ساخت جاده: در این خصوص گرچه این فرض نیز اندکی بعید به نظر می­رسد، چراکه مدافعان ساخت جاده در حاشیه دریاچه پریشان می­دانند با چنین اقداماتی برگ­های برنده­ی خود را از دست داده و فرصت چانه­زنی برای ساخت جاده را از دست می­دهند، اما به هر روی می­توان این احتمال را هرچند خفیف، مدنظر قرار داد. چراکه گروه­های راهسازی پیش از این و در جریان ساخت جاده ثابت کرده بودند که با بی­توجهی کامل و در مقابل چشمان مأموران محیط­زیست می­توانند چندین هکتار نیزاری را که بر سر راهشان قرار داشت را در اندک زمانی به آتش بکشند.

ج) گسترش زمین­های کشاورزی

تأمل بیشتر در مورد گسترش زمین­های کشاورزی این احتمال را به دست می­دهد که چنانچه اشخاصی با چنین هدفی اقدام به آتش­زدن نیزارها نموده­اند، گمان کرده­اند پس از گذشت مدت زمان اندکی (که می­تواند پیش از تابستان هم باشد)، نیزارهایی که به گمان آنها راکد و بی­خاصیت بوده­اند، به زمین­های کشاورزی تبدیل شوند. آن هم زمین­هایی که در خشکسالی پیش­رو می­تواند با توجه به نزدیکی چند متری به آب دریاچه پریشان، بحران آب آنها را کاسته و محصول خوبی را برایشان به ارمغان آورد.  

حالت دوم: غیرعمدی

اگر این آتش­سوزی غیرعمدی صورت گرفته باشد، بایستی علتی برای شروع آن متصور شد. این علت می­تواند در یکی از صورت­های زیر محقق شود:

عامل انسانی (مانند افتادن غیرعمدی کبریت روشن، سیگار خاموش نشده و...)

در این مورد بنا بر واقعیات موجود در خصوص زمان شروع آتش­سوزی (سحرگاه) و محلی که شعله­های آتش از آنجا شروع شده­اند (در وسط نیزارها)، این عامل اندکی بعید به نظر می­رسد.

عامل طبیعی

عامل­های طبیعی در وقوع چنین آتش­سوزی­هایی تنها در مناطق ویژه که یا تحت تأثیر گرمای شدید بوده­اند به وقوع می­پیوندند و یا آنکه توسط گیاهانی خاص که قابلیت احتراق را بصورت طبیعی دارا بوده و با آتش­گرفتنشان به حفظ چرخه­ی طبیعت نیز کمک می­کنند به وجود می­آید. در مورد دریاچه پریشان به دلیل شروع آتش­سوزی، پیش از طلوع آفتاب و در هوایی نسبتاً خنک و همچنین در محیطی که فاقد گیاهان اشاره شده در سطر پیش هستند، این عامل نیز خارج از منطق به نظر می­رسد.

حال در نهایت بار دیگر سوال کلیدی را مرور می­کنیم: